• شنبه ۱ اردیبهشت ۱۳۹۷
  • Saturday 21 April 2018
مقالات
مشاوره پایان نامه
نمونه سوالات
اطلاعیه
شناسه خبر: ۹۵۱۰۲۹۷۷ منتشر شده در مورخ: ۱۳۹۴/۰۳/۲۶ ساعت: ۰۸:۳۹ گروه: مقالات  

تاريخچه پول ايراني

تاريخچه پول ايراني

از مهم‌ترین واحد‌های پول ایران در طول تاریخ می‌توان به دینار، شاهی، قران، ریال و تومان اشاره کرد


استفاده مردم ایران از واحد پولی تومان به جای ۱۰ ریال باعث سردرگمی و مشکلاتی شده‌است. چون پول رسمی بر اساس ریال است و مردم در ذهن‌شان تومان را به کار می‌گیرند، مجبورند هر گاه که قیمتی را به ریال می‌شنوند آن را به تومان تبدیل کنند و این موضوع یک تلاش ذهنی بی‌فایده را بر ایرانیان تحمیل می‌کند که گاهی با خطا همراه می‌شود. در بسیاری از مواقع نیز مشخص نیست که قیمت درج شده به تومان است یا ریال. چنین وضعیتی که دو واحد پولی متفاوت به این شکل (یکی رسمی و دیگری در میان مردم) وجود داشته باشد تنها در ایران حکمفرماست. این موضوع برای گردشگران خارجی در ایران نیز باعث مشکل می‌شود.


پول، واحدی برای سنجش و ارزش‌گذاری بر داد و ستد کالا و ارایه خدمات است که موجب تسهیل انتقال کالا و خدمات می‌شود. از مهم‌ترین واحد‌های پول ایران در طول تاریخ می‌توان به دینار، شاهی، قران، ریال و تومان اشاره کرد.


سکه در ایران در دوره ی هخامنشی


بی‌شک پیش از دولت هخامنشی و تصرف لیدی در سال ۵۶۴ قبل از میلاد، ایرانیان به اختراع پول اقدام کرده و در کشور خود رواج داده بودند. 


داریوش، سومین شاهنشاه هخامنشی (۵۲۱-۴۸۵ قبل از میلاد) بر آن شد پولی ضرب کند که در همه جا پذیرفته شود و در سراسر کشور اعتبار داشته باشد و بر خلاف مسکوکات قبلی فقط ارزش محلی نداشته باشد. زیرا سکه‌هایی که در آن زمان در ایران رواج داشت، هیچ‌یک از آن شاهنشاهان هخامنشی نبود.


برپایه نوشته‌های مورخان یونان باستان، پول رسمی ایران، سکه دَریک ((نخستین سکه‌ای که از آن زمان باقی مانده)) در ژانویه سال ۵۰۴ پیش از میلاد ضرب و رایج شد. داریوش دستور ضرب این سکه را در دومین روز نخستین ماه زمستان سال ۵۰۴ پیش از میلاد داده بود که پس از چند روز آماده شده بود. سکه های داریک، گرفته شده از نام داریوش و به مفهوم دارایی و ثروت تا زمان سلطه اسکندر مقدونی رایج بودند. نقش تصویر رئیس کشور بر یک طرف سکه نیز از زمان داریوش مرسوم شده است.


سکه‌ی داریوشی از زرناب بود. در زمان هخامنشیان هیچ‌یک از حکام و پادشاهان محلی حق نداشتند بدون اجازه‌ی داریوش به نام خود سکه زنند، فقط اجازه داشتند با اجازه‌ی داریوش سکه‌ی نقره بزنند، چرا که ضرب سکه‌ی طلا در انحصار مرکز بود. نخستین سکه‌ی داریوش احتمالا در سال ۵۱۶ قبل از میلاد ضرب شده است.


پس از فتح یونان به دست سپاهیان ایران و اختلاط ایران و یونان، واژه‌ی درم در ایران متداول شد که اصل آن دارشم (دراخم) یونانی است و ایرانیان آن را درم گفتند که نام پول بود و اعراب بعدها این واژه را از ایرانیان اقتباس کردند.


سکه در دوره‌ی اشکانی


با غلبه اسکندر بر ایران سکه‌های طلا کمیاب و از جریان خارج شد. در آن زمان دیگر در ایران طلا ضرب نمی‌شد. سلوکی‌ها در معاملات داخلی خود سکه‌های نقره به کار می‌بردند و اشکانیان نیز به تقلید از سلوکیان از پول نقره استفاده می‌کردند. اشکانیان از نقره و مس و مفرغ نیز سکه می‌زدند. جنس برخی از این سکه‌ها از برنج بود که روی آن لعابی از مس داده بودند.


سکه‌های این دوره دو نوع بود: نوع اول مسکوکات نقره‌ی چهاردرخمی با تعدادی مسکوک مسی؛ و نوع دوم یک‌درخمی نقره و مسکوکاتی از مس. نوع اول سکه‌ها در شهرهای یونانی‌نشین و نوع دوم در مراکزی که تحت حکمرانی مستقیم پارت‌ها بود، ضرب می‌شد.


دينار مبناي پول ايراني


دینار، واحد قدیمی پول روم و بعد امپراتوری روم شرقی بود و «دیناریوس»  خوانده می شد. یک دیناریوس روم شرقی برابر با یک سکه نقره بود که وزنش در مواقع مختلف فرق می کرد. این واحد پول بعد از فتح اراضی روم شرقی به دست مسلمانان، از طرف آنها به عنوان نام واحد پول انتخاب شد و تبدیل شد به دیناری که امروزه هم در کشورهای عربی از آن استفاده می شود. به همین ترتیب، سلطنتها و حکومتهای ایرانی هم از دینار استفاده می کردند. اما به تدریج، در نتیجه تورم و بی ارزش شدن پول، احتیاج به واحدهای پولی بزرگتر پیش آمد. این واحدها همه بر مبنای دینار بنا شده بودند.


واحد پولی دوره غزنويان ، سکه صد دینار (صنار) بود که توسط سلطان محمود غزنوی ضرب شد و به اسم «محمودی» نامیده می شد. در همان زمان، شاهان سامانی ماورالنهر، سکه های نقره پنجاه دیناری ضرب کردند که «شاهی» نامیده می شد. در حقیقت، یک شاهی، نصف یک محمودی یا به عبارت دیگر، یک محمودی، دو شاهی بود. تا زمانهایی سکه های نقره مورد استفاده، شاهی و محمودی بودند. واحدهای دیگری مثل «قران» (هزار دینار) و تومان (۱۰۰۰۰) دینار، فقط واحد محاسبه بودند و عملا” هیچ سکه ای به نام قران یا تومان ضرب نمی شد (کلمه تومان از لفظ مغولی تومان به معنی ده هزار است. نمونه اش رو در منصب «تومان باشی» می شود دید: فرمانده ده هزار نفر).


در دوره صفوی، شاه عباس شروع به ضرب یک سکه کرد به ارزش ۲۰۰ دینار یا دو محمودی. این سکه به «عباسی» معروف شد و بسیار مورد استفاده قرار گرفت. 


در اواخر قرن هجدهم میلادی، نادرشاه افشار هم یک نوع سکه به ارزش ۵۰۰ دینار ضرب کرد که به اسم خودش «نادری» خوانده می شد، اما خیلی زود در فرهنگ عام به جای لفظ نادری، استفاده از لفظ «ده شاهی» (شاهی= پنجاه دینار: ۵۰۰ دینار= ده شاهی) رواج پیدا کرد.


در طول سلطنت قاجار، سکه های مورد استفاده در ایران، شاهی، صنار، عباسی، و ده شاهی بودند و در اواخر دوره قاجار، سکه های هزار دیناری و دوهزار دیناری هم ضرب شدند (یک قرانی و «دوزاری»).


 در زمان فتحعلی‌شاه، سکه‌ی نقره‌ی جدید، یعنی "قران" متداول شد، که معادل یک‌دهم تومان و پنج‌عباسی یا بیست‌شاهی بود. در این زمان شاهی به صورت سکه‌ی مسی در آمده بود. بنابراین سه شکل سکه در ایران رایج بود: تومان‌های طلا، قران نقره و شاهی مسی. ولی پول رایج سکه‌های نقره بود.


 در ابتدای سلطنت پهلوی برای یکدست شدن واحد پول ایران، سکه های ریال بجای ۱۱۷۵ دینار به مبلغ ۱۰۰۰ دینار ( مطابق قران) کاهش داده شدند و واحد پول «ریال» نام گرفت. 


در سال ۱۳۰۸ شمسی به موجب قانون اتحاد،با کم شدن ارزش دینار و نیاز به واحد پول ساده و قوی ،واحد اصلی پول ایران از دینار به ریال تبدیل شد.هر صد دینار جدید معادل یک ریال شد و ریال واحد اصلی قرار گرفت ودینار جدید شد پول خرد کمتر از یک ریال .اما تبدیل واحد پول قدیمی دینار و تومان قدیمی به دینار و ریال جدید برای مردم نامانوس بود و عادت قبلی مردم باقی ماند.از آنجا که یک ریال جدید با یک قران سابق برابر بود ،مردم به جای ریال ،همان قران را می گفتند. به این ترتیب دینار که کم ارزش شده بود کنار رفت ولی ریال هم رواج کاربردی در زبان معاملات ایران نیافت. در زبان مردم یک ریال را یک قران می گفتند و هر ده ریال را یک تومان.البته واحد پول رسمی دینار به پول خرد کمتراز یک ریال تبدیل شد و ریال قدرتمند تر جای آن را گرفت.در واقع کوچک ترین واحد پول ایران در آخر دوره قاجار دینار بود . طبیعتا یک توامن برابر ۱۰ هزار دینال یا برابر ده قران بود.در سالهای اولیه پس از انقلاب اسلامی سکه های ۱و۲و۵ ریالی وجود داشت و به کار می رفت . مردم به آنها ۱ قرانی و ۲ قرانی و ۵ قرانی می گفتند یا طبق سنت به جای مانده از دوره ی قاجار که هر قران برابر هزار دینار بود می گفتند:دوزاری،پنج زاری ،یعنی دو هزار یا پنج هزار دیناری!اما در سال های پس از ۱۳۷۰ سکه های پنج ریالی (پنج قرانی /پنج زاری)و کمتراز آن به کلی بی ارزش شد و کمترین سکه ای که توسط بانک مرکزی ضرب شد ،سکه های ۱۰ ریالی بود و این سکه کوچکترین سکه و پول ایرانی شد.از آن جایی که در زبان مردم ،به ۱۰ ریالی ،یک تومان گفته می شد بنابراین واحد قران از زبان مردم به کلی از بین رفت و تومن جای آن را گرفت.


نام ریال برای واحد پول رسمی کشور از واژه پرتغالی/ اسپانیایی رئال (Real) که معادل با واژه انگلیسی رویال (Royal) می‌باشد، گرفته شده است. این نام که یکبار در زمان محمدشاه قاجار و بار دیگر در سال 1308 و در زمان رضاشاه بجای «قران» واحد پول رسمی کشور شد، واژه‌ای بود که استعمارگران اسپانیایی و پرتغالی در میان مستعمرات خود رواج داده بودند و در زمان نفوذ و حضور پرتغالیان در خلیج فارس، در منطقه خاورمیانه رایج گردیده بود. این نام هم‌اکنون واحد پول رسمی کشور ایران و چندین کشور دیگر همچون عربستان سعودی، عمان، قطر، یمن و برزیل است. در سال ۱۳۰۸ شمسی که آحاد پول ایران تغییر کرد، تومان به معنای ده ‌ریال شد که هنوز هم این لفظ رایج است.


با اینکه بیش از دویست سال از زمان محمدشاه و هشتاد سال از زمان رسمیت نام ریال در ایران می‌گذرد و این نام تاکنون بر روی میلیاردها قطعه اسکناس و سکه درج شده است، اما مردم به نحو حیرت‌انگیزی در قبال بکار بردن آن از خود مقاومت نشان داده و جز در اسناد رسمی و اداری از آن استفاده نکردند. نام ریال عملاً در گویش مردم ایران بکار نرفت و بنا به محرکی ناشناخته نتوانست جای سه نام قدیمی‌تر، یعنی «تومان/ تومن»، «قران» و «زار» (مخفف هزار) را بگیرد.


تومان به عنوان واژه‌ای که امروز کاربردی بیشتر از ریال، واحد پول رسمی دارد، از واژه ترکی به معنای ده‌هزار وارد زبان فارسی شده است. تومان تا پیش از ۱۳۱۰ واحد پولی معادل با ۱۰۰۰۰ دینار بوده است. پیش از آن ،‌حدفاصل سال‌های ۱۷۹۸ تا ۱۸۲۵ میلادی تومان واحدی معادل ۸ ریال بوده‌ است ، که هر ریال خود معادل ۱۲۵۰ دینار می‌بوده. در این دوران یک قران واحدی برابر ۱۰۰۰ دینار یا یک دهم تومان بود. اما پس از سال‌ ۱۹۳۲ میلادی ((۱۳۱۰ هجری شمسی)) هر تومان با ۱۰ ریال معادل شد و از آن پس ((تومان)) ، عملا واحد پول غیر رسمی در زندگی روزمره ایرانیان شد.


نام پنجاه واحد پولي ايران از دوره هخامنشيان


ردیف   نام واحد         name        شرح


1  دریک            Daric Darik      واحد سکه طلای هخامنشی برگرفته از نام داریوش به وزن 8/41گرم


2  شکل         Sheqel Sigloi     واحد سکه نقره هخامنشی به وزن 5/6 گرم


3  تالان             Talan            واحدشمش طلای هخامنشیبرابر با 300 دریک


4  مین               Min             واحدوزن برابر یک پنجاهم تالان


5  کرشه          karsha           واحد سکه نقره کوچکتر از شکل


6  استاتر         stater            واحد سکه ساتراپ های هخامنشی  و طلا و نقره مقدونی


7  دراخما         drachma        واحد سکه نقره سلوکی و پارتی


8  ابول            obole             سکه نقره به وزن یک ششم دراخما


9  کالکو           kalco             واحد سکه مسی سلوکی و پارتی


10 دینار          dinar              واحد سکه طلای ساسانی برابر 20 درم


11 درم          deram             واحد سکه نقره ساسانی ، در حال حاضر واحد پول ارمنستان است.


12 دانگ          dong            سکه نقره ساسانی به وزن یک ششم درم


13 پشیز          pashiz           سکه مسین دوره ساسانی


14 درهم          darham         واحد سکه های نقره دوره اسلامی در ایران


15 فلوس         folos             واحد سکه های مسین دوره اسلامی در ایران


16 یمینی           yamini         واحد سکه طلای سلطان محمود غزنوی


17 محمودی    mahmoudi        واحد سکه دوره غزنویان


18 تنگه           tonge            واحد سکه مسین دوره تیموریان


19 چاو           chav              واحد اسکناس دوره ایلخانی سال 693 ق . در چین نیز رایج بوده است.


20 شاهی       shahi            واحد سکه صفوی ،زندیه،افشاریه،قاجار و پهلوی، معادل50 دینار 


21 غازی         ghazi             سکه ریز مسین دوره صفوی و قاجار(سکه معروف پنغازی) پنج دینار


22 پول           pool              سکه کوچک مسی دوره قاجار معادل بیست و پنج دینار


23 اشرفی      ashrafi           سکه طلا برگرفته از نام ملک اشرف ایوبی از دوره صفویه رایج بوده است.


24 محمدی    mohammadi      معادل 100 دینار، ازنام سلطان محمد خدابنده گرفته شده است.


25 غازبکی     ghazbeyki        سکه مسین یک دهم شاهی در دوره صفویه ده دینار


26 دوزاری       dozari             سکه معادل دو هزار دینار یا نیم مثقال طلا یا شش نخود


27 بیستی       bisti               سکه بیضی شکل دوره صفوی، هر 2/5 بیستی معادل یک شاهی بود.


28 عباسی        abbasi          سکه نقره از نام شاه عباس صفوی گرفته شده است.معادل چهار شاهی يا دویست دینار


29 مهراشرفی mohrashrafi       سکه طلا دوره صفوی ، زند ،افشاریه


30 صناری           sannai          سکه مسین دوره زندیه و قاجار معادل صد دینار


31 روپی            ruppi            سکه نقره به ارزش پانصد دینار دوره افشاریان


32 نادری          naderi            سکه نقره به ارزش پانصد دینار دوره افشاریان


33 روپیه          ruppieh           سکه نقره به ارزش پانصد دینار دوره افشاریان


34 ریال               rial              سکه نقره برابر 1250دینار قاجاریه و دوره پهلوی و جمهوری اسلامی معادل صد دینار


35 تومان          toman             سکه طلای دوره قاجار و پهلوی اول معادل ده هزار دینار(در اصل ریشه مغولی دارد.)


36 پاپتی          papati               سکه مسین قاجاری


37 پاپاسی       papassi              سکه مسین قاجاری


38 لاری              lari                 شمش نقره ضرب لار


39 قروش          qurush             سکه مسین در بخشهایی از ایران رایج بوده و در حال حاضر از اجزای واحد پول ترکیه


40 قران             qiran              سکه نقره قاجار معادل هزار دینار


41 صاحبقران      sahibqiran        سکه نقره فتحعلی شاه قاجار معادل هزار دینار


42 پنج هزاری      panzari          سکه طلایقاجاریه معادل پنج هزار دینار و معادل نیم مثقال طلا(دوازده نخود)


43 پول سفید        poolesefid     سکه نقره معادل بیست و پنج دینار قاجاریه


44 پول سیاه         poolesiah     سکه مسین معادل 12/5 دینار دوره قاجار


45 ربعی               robei           سکه نقره به ارزش 250 دینار و سکه طلا به ارزش 2500 دینار


46 هزاری              hezari          سکه نقره قاجاریه به ارزش هزار دینار


47 مثقالی             mesghali     سکه طلای دوره محمد شاه قاجار


48 چندک             chandak        سکه مسین قاجاری برابر دو غاز


49 پناباد             panabad         سکه ضرب شده در پناه آباد شوش معادل نیم ریال


50 کشورستانی  keshvarestani    سکه دوره قاجار در بخش هایی از کشور رایج بوده است.


51 کلوار               kalvar           سکه دوره قاجار معادل نیم شاهی در بروجرد رایج بوده است.


52 قمری             ghamari         سکه دوره قاجار رایج در خوزستان


53  کرور                kurur          یکای هندی برابر ده میلیون ولی در ایران هر نیم میلیون معادل یک کرور بود.


54 پهلوی           pahlavi            سکه طلای دوره پهلوی


55 بهار آزادی   Bahar-e-azadi      سکه طلای جمهوری اسلامی


 


نشر اسکناس


اسکناس در زبان فرانسه Assignas نامیده می شد که به معنی تضمین پرداخت وجه از طرف دولت بوده است. روسها به آن آسیگناف می گفته اند که این کلمه در زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار در ایران بصورت اسکناس در آمد.


قدیمی ترین اسکناس شناخته شده در ایران،  اسکناس یک درهمی، منقش به لااله الاالله و محمد رسول الله می باشد که در زمان فرمانروایی کی تون مغول به سال 693 هجری قمری در تبریز به چاپ رسیده و به نام چاو مبارک موسوم بوده است.


اولین بانکی که اسکناسهای ایران را چاپ می کرده، بانک جدید شرق بود که مرکزش در لندن و در آسیا عملیات بانکی داشته است. در ایران تا آن زمان، پول رایج كشور، مسكوك نقره و طلا بود.اسکناس های چاپ شده توسط این بانک در بانک بازرگانی ایران انتشار می یافت.مبلغ این اسکناسها از 5 قران به بالا بوده است.


در سال 1267 هجری قمری امتیاز نشر اسکناس از بانک جدید شرق به بانک شاهی انتقال یافت.بانک شاهی حق انتشار اسکناس یعنی توزیع آن را داشته و چاپ توسط بانک جدید شرق صورت می گرفته و سیاست های پولی نیز بعهده همین بانک بود. مجموعاً بانك شاهنشاهی، چهل سال در ایران اسكناس منتشر كرد تا اینكه در 23 اردیبهشت 1309، حق انتشار اسكناس از آن بانك سلب و به بانك ملی ایران واگذار گردید. در نهایت، دو سال بعد و همزمان با آغاز سال 1311ش، واحد پول كشور از قِران به ریال تبدیل شد.


سال 1310 شمسی اسکناس های چاپ شده قبلی از جریان خارج شدند.به موجب ماده 5 قانون اصلاح(قانون واحد ومقیاس پول) حق انحصاری انتشار اسکناس به مدت 10 سال به بانک ملی واگذار شد. از آن پس تعیین نوع طرح و مبلغ، نوع اسکناس و تعداد آنها را بانک ملی تعیین می کرده و در لندن چاپ می شد.


نشر اسکناس از سال 1339 از بانک ملی به بانک مرکزی سپرده شد. با این توضیح که چاپ اسکناس تا سال 1362 در خارج از کشور (عمدتا در كشور انگلستان)و به سفارش ایران انجام می‌شد و از آن سال، چاپ اسکناس در کشور شروع شد.


سازمان تولید اسکناس از سال 1351 تاسیس و طرح تاسیس چاپخانه ای برای چاپ اسکناس تهیه شد.


سال 1361 ساختمان چاپ اسکناس تکمیل و چاپ اسکناس به صورت آزمایشی با چاپ اسکناسهای 200 ریالی بطور رسمی در ایران آغاز شد.


در سال 1367 با راه اندازی دو خط تولید دیگر، خط تولید اسکناس به 4 واحد رسید و از آن پس تمامی اسکناسهای جمهوری اسلامی ایران در داخل چاپ می شود.


در سال 1368 با توجه به واردات کاغذهای مورد نیاز از خارج، طرح ساخت کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار مطرح می شود.


در سال 1376 عملیات اجرایی پروژه کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار آغاز می شود.


در سال 1381 این کارخانه پس از پشت سر گذاردن تولیدات آزمایشی به بهره برداری کامل رسید.


 

  facebook
  نظرات بینندگان  
  نظر شما  
لطفا در هنگام ارسال پیام این نکات را در نظر داشته باشید:
1.ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی با اخلاق و منش اسلامی ،ایرانی ما در تناقض است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.

2.از تایپ جملات فارسی با حروف انگلیسی خودداری کنید.

3.از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری کنید.

نام:
ایمیل:
نظر: